Anestezinin Tarihçesi

Anestezinin tarihi, aslında insanlığın acıyla mücadelesinin tarihidir.

Bugün ameliyata girecek bir hastanın en büyük merakı genellikle ameliyatın sonucu olur. Oysa bundan yalnızca iki yüz yıl önce insanların asıl korkusu ameliyatın kendisiydi.

Çünkü ameliyat olmak, çoğu zaman dayanılmayacak kadar şiddetli ağrıya katlanmak anlamına geliyordu.

Modern anestezi ortaya çıkmadan önce cerrahinin iki büyük düşmanı vardı: ağrı ve enfeksiyon.

Enfeksiyon nedeniyle kaybedilen hastalar bir yana, birçok hasta ameliyat sırasında yaşadığı ağrı nedeniyle şoka giriyor, bazen ameliyat tamamlanamadan hayatını kaybediyordu.

Bu nedenle o dönemin başarılı cerrahları çoğu zaman en hızlı cerrahlar olarak biliniyordu.

Çünkü ameliyatın başarısı yalnızca cerrahın becerisine değil, hastanın ne kadar süre dayanabildiğine de bağlıydı.

İnsanlar Ağrıyı Nasıl Azaltmaya Çalışıyordu?

Anestezinin olmadığı dönemlerde insanlar ağrıyı azaltabilmek için çok farklı yöntemler denediler.

Alkol, afyon, kenevir türevleri ve çeşitli bitkisel karışımlar yüzyıllar boyunca kullanıldı.

Ancak bunların hiçbiri modern anlamda bir anestezi sağlamıyordu.

Hasta ağrıyı daha az hissediyor olabilir, ancak ameliyat sırasında bilinci açıktı ve çoğu zaman yaşananları hatırlıyordu.

Gerçek anlamda anestezinin ortaya çıkması için kimyanın ve fizyolojinin gelişmesi gerekecekti.

Gülme Gazı ve Başarısız Bir Gösteri

Modern anestezinin hikâyesinde ilginç karakterlerden biri Amerikalı diş hekimi Horace Wells'tir.

1844 yılında Wells, azot protoksit gazının — halk arasında bilinen adıyla "gülme gazının" — ağrıyı azaltabileceğini fark etti.

Bu keşfin tıp dünyasını değiştireceğine inanıyordu.

Bunu göstermek için dönemin önemli tıp merkezlerinden birinde canlı bir gösteri düzenledi.

Ancak işler planladığı gibi gitmedi.

Hasta yeterince uyuşmadı ve işlem sırasında ağrı hissedince salondaki izleyiciler gösteriyi başarısız buldu.

Hatta bazıları yüksek sesle:

"Humbug!" yani "aldatmaca" diye bağırdı.

Bugün anestezi tarihinin dönüm noktalarından biri olarak kabul edilen bir fikir, o gün büyük bir başarısızlık gibi görünmüştü.

Modern Anestezinin Doğduğu Gün

Tıp tarihinde dönüm noktası kabul edilen tarih 16 Ekim 1846'dır.

Amerikalı diş hekimi William T. G. Morton, eter kullanarak bir hastada başarılı bir genel anestezi uyguladı.

Hasta ameliyat sırasında ağrı hissetmedi.

Bu gösteri yalnızca yeni bir ilacın tanıtılması değildi.

Modern cerrahinin doğuşuydu.

Çünkü artık cerrahlar dakikalar içinde bitirmek zorunda oldukları işlemleri daha dikkatli ve planlı şekilde yapabileceklerdi.

Organ cerrahileri, büyük tümör ameliyatları ve daha karmaşık girişimler ilk kez mümkün hale geldi.

Birçok tıp tarihçisi bu günü modern cerrahinin başlangıcı olarak kabul eder.

Anestezinin Yeni Sorusu: Hasta Nasıl Soluyacak?

Ağrı kontrol altına alınmıştı.

Ancak bu kez yeni bir sorun ortaya çıktı.

Hastayı derin uyuttuğunuzda solunumu da etkileyebiliyordunuz.

Özellikle daha sonra kullanılmaya başlanan kas gevşetici ilaçlarla birlikte bazı hastalar kendi başlarına nefes alamaz hale geliyordu.

Bu nedenle anestezinin gelişimi yalnızca uyutma ilaçlarının gelişimi değildir.

Aynı zamanda yapay solunumun ve yoğun bakımın da hikâyesidir.

Vesalius ve Yapay Solunumun İlk İzleri

16. yüzyılda yaşamış olan Andreas Vesalius, modern anatominin kurucularından biri olarak kabul edilir.

Vesalius'un yaptığı gözlemlerden biri dikkat çekicidir.

Solunumu durmuş canlılarda akciğerlere hava verildiğinde dolaşımın yeniden hareketlenebildiğini fark etmişti.

Bugün bize oldukça doğal gelen bu gözlem, o dönemde son derece sıra dışıydı.

Yapay solunum fikrinin ilk bilimsel temellerinden biri olarak kabul edilir.

Demir Akciğer ve Çocuk Felci Salgınları

20. yüzyıla gelindiğinde dünya başka bir sorunla karşı karşıya kaldı.

Çocuk felci salgınları.

Polio virüsü yalnızca kol ve bacak kaslarını etkilemiyordu.

Bazı çocuklarda solunum kaslarını da felç ediyordu.

Bu durumda çocuk nefes alamıyor ve yaşamını sürdüremiyordu.

Bu hastaları yaşatabilmek için "Demir Akciğer" adı verilen cihazlar geliştirildi.

Hasta büyük bir metal silindirin içine yerleştiriliyor, cihaz göğüs kafesinin hareketini sağlayarak solunuma yardımcı oluyordu.

Bugün bakıldığında oldukça ilkel görünen bu sistem, o dönemde binlerce insanın hayatını kurtardı.

Yapay Solunumdan Yoğun Bakıma

Çocuk felci salgınları sırasında hekimler önemli bir şey fark etti.

Hastaların yaşamını sürdürebilmesi için yalnızca ilaç yeterli değildi.

Solunumun da desteklenmesi gerekiyordu.

Bu ihtiyaç, modern ventilatörlerin gelişmesini sağladı.

Bugün yoğun bakım ünitelerinde kullandığımız mekanik ventilasyon sistemlerinin temelleri bu dönemde atıldı.

Aslında modern yoğun bakımın doğuşu ile anesteziyolojinin gelişimi birbirinden ayrı düşünülemez.

Birçok ülkede yoğun bakım ünitelerinin kurulmasında ve gelişmesinde anestezi uzmanları öncü rol üstlenmiştir.

Günümüzde Anestezi

Bugün anestezi, 19. yüzyıldaki ilk uygulamalarla karşılaştırılamayacak kadar gelişmiş durumdadır.

Hastaların kalp ritmi, tansiyonu, oksijen düzeyi, solunumu ve çok sayıda fizyolojik parametre ameliyat boyunca sürekli izlenmektedir.

Ultrason eşliğinde sinir blokları uygulanabilmekte, ameliyat sonrası ağrı daha etkili şekilde kontrol edilebilmekte ve yoğun bakım desteği çok daha ileri düzeyde sağlanabilmektedir.

Ancak bütün bu gelişmelerin temelinde değişmeyen bir amaç vardır:

Hastanın güvenliği.

Anestezinin Tarihi Neden Önemlidir?

Bugün ameliyat sırasında ağrı hissetmemeyi doğal karşılıyoruz.

Oysa bu durum yüzlerce yıllık bilimsel birikimin sonucudur.

Anestezinin tarihi yalnızca ilaçların tarihi değildir.

Aynı zamanda insanın acıyı azaltma, yaşamı koruma ve daha güvenli bir tıp oluşturma çabasının tarihidir.

Modern cerrahi, yoğun bakım ve ağrı tedavisi; anesteziyolojinin bu uzun yolculuğu sayesinde bugünkü seviyesine ulaşmıştır.